Oltu Taşı

OLTU TAŞI — DOĞAL ORGANİK-FOSİL KÖKENLİ SÜS MALZEMESİ

Oltu taşı, Erzurum'un Oltu yöresiyle ilişkili, jeolojik süreçlerde değişime uğramış organik/odunsu malzemeden kökenlenen ve tesbihçilikte kullanılan doğal siyah süs taşıdır. Kaya kristali veya diğer silikat mineralleriyle aynı sınıfta değildir. Klasik sert kömür, cam veya sıradan plastikle de eş tutulmamalıdır.

SERTLİK VE FİZİKSEL ÖZELLİKLER • Malzeme türü: organik-fosil kökenli, mineral benzeri doğal süs malzemesi. • Kimyasal bileşim: karbonca zengin organik yapı; kristal minerallerdeki gibi tek, sabit bir kimyasal formülü yoktur. • Mohs sertliği: Oltu yerel kaynaklarında yaklaşık 3 olarak bildirilir. Organik yapısı ve farklı numuneleri nedeniyle tek bir kesin değer gibi görülmemelidir. • Bazı yerel tanımlarda yoğunluk yaklaşık 1,5 g/cm³ olarak belirtilir; örneğe göre değişebilir. • Parlaklık: ham halde mat; uygun parlatmadan sonra belirgin siyah parlaklık. • Işık geçirgenliği: çoğunlukla opak. • Özellik: işlenebilirliği, görece hafifliği ve cilalanabilen yapısı.

MENŞEİ VE BULUNDUĞU BÖLGELER • Türkiye: Erzurum ili Oltu ilçesi; Dutlu ve Günlüce çevresi başta olmak üzere Oltu yakınlarındaki doğal oluşumlar. • Oltu yöresindeki bilinen diğer yerler: Güzelsu, Alatarla, Hankaskışla ve Çataksu çevresi. • Oltu taşına benzeyen organik süs malzemeleri, İngiltere (Whitby), İspanya ve başka ülkelerde de bulunabilir; bunlar otomatik olarak Oltu taşı sayılmaz. Oltu taşı adı coğrafi ve ticari bir ilişki taşır. Bir taşın gerçek Oltu menşei, yalnızca siyah görünüm veya geleneksel isim kullanımıyla doğrulanamaz.

DOĞAL RENK SKALASI • Siyah, kadifemsi siyah ve parlak cilalı siyah. • Siyahımsı koyu kahverengi. • Bazı doğal numunelerde grimsi veya yeşilimsi koyu tonlar. Çok parlak başka renkli ürünler işlem görmüş veya farklı bir malzemeden yapılmış olabilir.

ÖZGÜNLÜK VE TAKLİT UYARISI Siyah cam, oniks, plastik, sert kauçuk ve başka organik malzemeler Oltu taşı görünümünü taklit edebilir. Oltu taşı ile uluslararası literatürde 'jet' olarak tanımlanan bazı malzemeler arasında benzerlik bulunmasına rağmen, her jet örneği Oltu taşı değildir ve bilimsel çalışmalarda bu malzemeler arasında farklar belirtilmektedir. Yakma, kızgın iğne veya çizme gibi tahrip edici ev testleri tesbihe zarar verebilir; özgünlük uzman incelemesiyle doğrulanmalıdır.

TESBİHÇİLİKTE Tane eşliği, imame işçiliği, delik aşınması, yüzey parlaklığı ve çatlaklar değerlendirilir. Organik yapısı nedeniyle sert darbeler, yüksek sıcaklık ve uygunsuz temizleyicilerden korunmalıdır.